İçeriğe geç

Okumak Üzerine: Kilim Dokunur Mu, Okunur Mu?

Okumak kelimesi hayatımızın ne kadar içinde? Yanıt olarak yarısı dersek belki de yeridir ama ölçmemiz pek mümkün değil aslında.

Edebiyat için olmazsa olmazdır okumak. Öğrenmenin, gelişmenin yolu da okumaktan geçer elbet. Güzel konuşabilmek için dile can verir, dünyaya bakışımızda üçüncü bir göz olur okumak. Kısaca hayatımızın içindeki tüm duyularımızın vücut bulmuş halidir okumak.

Sevdalar cümleye sığmaz bazen, bazen de dil dönmez, başka dilde ifade edersin; sadece aşık anlar, okur onu sır gibi.

Fatih Kısaparmak‘ın bir türküsü vardır Kilim diye. 

Sevdiğine sözü olan bir kilim dokur
Kilimin dilinden ancak anlayan okur

Ayıptır günahtır diye kilit vurdular dilime
Aşkı dokudum kilime anlıyor musun 

Kilim kalbin aynasıdır gönlün sesidir
Her nakışı bir duygunun ifadesidir
Kilim sevgiliye çağrı aşka davettir
Kimi renkler şikayettir kimi hasrettir

Hikâye bu ya, zamanın birinde, bir çoban yanında çalıştığı beyin kızına aşık olur. Tabi karşılıksız değildir bu sevda, kızın da gönlü vardır. Tek karşı çıkacak olan beydir. Kızı istetir genç çoban, bey vermez, dövdürtür, kovar hatta bu genci. Hani kızın başını bağlamak gerek derler ya eskiler, komşu köyden yaşlı ve bekar bir ağa ile söz keserler. Genç kız bir türlü anlatamamıştır sevgisini beye ve korkusundan ağzını bile açamamıştır. Bu evliliğe itiraz edemeyen genç kız bir kilim dokur ve çeyizi ile birlikte gönderir söz kesilen yaşlı ağaya. Kilimi gören ağa anlar durumu. Kilime ilmek ilmek, motif motif, gönlünden damlayan renklerle dökmüştür içini genç kız. Tüm bu aşk hikâyesini okur yaşlı ağa bu kilimden ve vazgeçer, kavuşturur gençleri…

Bu türkünün hikâyesi aynı zamanda bana Hacı Bektaşi Veli’nin şu sözünü hatırlatır, okunacak en büyük kitap insandır. İnsan, kitap misali hayatın her anını, kare kare, sözlü sözsüz kimi zamanda kilimlerle anlatır, okunsun, anlaşılsın diye.

Yeri gelmişken sevdaları, aşkları anlatabilecek güçte olan Eşme Kilimleri’ne şöyle bir bakacak olursak;

Motiflerden bazıları ve anlamları:

   Küpe: Evlenmek isteyen genç kız ailesine isteğini dolaylı olarak belli eder.

 

 Pıtrak: Bol çiçekli anlamına gelir. Bolluğun bereketin sembolüdür.

 

 Göz: Kem gözlere, zarara karşı koruyucu olduğuna inanılır.

 

  Bereket: Bereketi temsil eder. Ortadaki gözde aileyi kötülüklerden korur.

 

 Bukağı: Aile birliğine ve birlikte olma umuduna işaret eder.

 

  Koçboynuzu: Üretkenlik, güç ve erkekliği temsil eder. Dokuyan kişinin çok mutlu olduğunu ifade eder.

Ayrıca kırmızı, yeşil, mavi, siyah, beyaz, kahverengi ve lacivert Eşme Kilimleri’nde en yaygın kullanılan renklerdir. Eşme Kilimleri’nde yeşil murat, mavi ümit, kırmızı tutkulu sevgi, mor keder, anlamına gelmektedir. Yani, her kilim ayrı bir öyküyü anlatır.

(Meraklısı için, her yıl Uşak Eşme’de (memleketim) Uluslararası Eşme Turistik Kilim, Kültür ve Sanat Festivali kutlanmaktadır.)

Okumak kelimesini biraz incelersek:

Okumak kelimesini Google arama motorunda aratınca karşımıza şu çıkar. Her bir arama sonucu bambaşka anlam ve araştırma konusu.

 

 

 

 

Günlük hayatımızda etrafımıza şöyle bir kulak kabarttığımızda ise aşağıdaki içinde okumak kelimesi geçen cümleleri duyabiliriz:

  • Kitap okumak
  • Beden dilini okumak
  • Üniversite okumak
  • Şifa niyetine okuyup üflemek
  • Bir yere çağırma anlamında, düğünde okuntu göndermek
  • Bir şeyi çözmek, şifreyi okumak
  • Sesli söylemek; şiir okumak
  • Gözlerinden okunmak
  • Meydan okumak

 

 Okumak kelimesinin kökenine baktığımızda ise:

Okıglı, Okınç, Okıçı : Orhun Yazıtları’nda geçen ve günümüzde bazı yörelerde kullanılan davet, çağrı anlamında, okundu kelimesinin karşılığıdır.

Okurüm: Runik alfabesiyle yazılmış okudum anlamında.

İkra: İlk vahiydir ve oku anlamındadır.

Okulağ: 1934 Tarama Sözlüğünde geçer ve mektep, okul anlamındadır.

 

Ayrıca okumak kelimesiyle ilgili birçok atasözü ve özdeyiş de vardır ve bazıları

Okuma ihtiyacı barut gibidir, bir kere tutuşunca artık sönmez. Victor Hugo

Okumak bir insanı doldurur, insanlarla konuşmak hazırlar, yazmak ise olgunlaştırır. Bacon

Az bilmek için çok okumak gereklidir. Montesquieu

Okuyan insan fenalığa vakit bulamaz. Atasözü

Okumadan edindiğim biricik fayda bilgisizliğimi gittikçe daha iyi görmek olmuştur. Descartes

Okumak gıdadır, okuyan insanlık bilen insanlıktır. Victor Hugo

Okumak bir deva, anlamak bir şifadır. R Necdet Evrimer

Okunacak en büyük kitap insandır. Hacı Bektaş Veli

Okumayı bilirsen, her insanın bir kitap olduğunu göreceksin.  William Ellery Channing

 

Yukarıda da anlatmaya çalıştığım gibi okumak hayatımızdaki en büyük ihtiyaçlarımızın arasındadır. Yaşamımızın her anında yaptığımız şeydir aslında okumak. Her ne kadar ihtiyaç maddeleri sıralamasında kitap 235. sırada yer alsa da hayatı okumak vazgeçemediğimiz ve vazgeçemeyeceğimiz şeydir, iletişim kurabilmek için, bazen doğayla bazen insanlarla bazen hayvanlarla bazen de nesnelerle, kilimle. Yani, okumayı bilmezsek günü geldiğinde bir kilimin anlattıklarını da anlayamayız kısacası…

Bir sonraki yazıda görüşmek dileğiyle.

 

Tarih:Tüm Yazılar

7 Yorum

  1. İsmail Ergin İsmail Ergin

    TÜİK’in 2016’da yayınladığı verilere göre, Türkiye’de kitap okumaya kişi başına ayrılan süre günde yalnızca 1 dakika. Buna karşın, televizyon izlemeye 360 dakika, internete 180 dakika harcanıyor. Böyle bir ortamda, okumanin önemine deginen, okumaya yönelten çabalara minnettariz.

  2. fadime gencer fadime gencer

    abi tebrik ediyorum ,çok hoş ve anlamlı bi yazı olmuş yine devamını merakla bekliyorum

    • Sait İşseven Sait İşseven

      Teşekkürler

  3. Berna Yaylalı Berna Yaylalı

    Okumak en büyük ihtiyaçtır. Tebrikler …

    • Sait İşseven Sait İşseven

      Okumak hayatın devamında başlıca kural diye düşünürsek bir çok sorunu çözmüş oluruz aslında.

  4. Sevgili Sait İşseven,

    Ne anlamlı bir yazı olmuş… Okumak üzerine söylenecek ne çok söz var değil mi? İyi ki paylaştınız 🙂

    Ben de sizinle iki yazarın benim için baş içi ifadelerini paylaşmak isterim. Birlikte zenginleşelim 🙂

    “Okumak: Algılamayı keskinleştirmek, aklı işletmek, gözlem gücünü yoğunlaştırmak, duyguları zenginleştirmek ve düş olanaklarını genişletmektir. ”
    Nermi UYGUR. Denemeli Denemesiz. 2006.

    “Bazı kitapları doğru yaşlarda okumak hayattan tasarruf sağlar. Zamanında okuyamadığınız ya da erken okuduğunz için tadına varamadığınız kitaplar…”
    Murathan MUNGAN, Hayat Atölyesi, 2009

    İyiliklerle kalın 🙂

    • Sait İşseven Sait İşseven

      Çok sağ olun Tülay Hocam 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.